Powieść psychologiczna, czyli co?
Powieść psychologiczna to gatunek literacki, który dla początkującego pisarza może brzmieć jak wyzwanie. Wydaje się, że powieść psychologiczna zarezerwowana jest tylko dla określonej grupy zawodowej. Większość nie ma przecież wykształcenia psychologicznego. Co jeśli pojawi się problem, że skończyłeś pisać swoją powieść i nie bardzo wiesz, do jakiego gatunku ją przypisać? Bo właściwie, o czym ona jest? Nie ma w niej magii, większej intrygi, romansu ani przyspieszonej akcji. Jest za to dużo o emocjach głównego bohatera, o jego przemyśleniach i wyborach. Jeżeli tak właśnie wygląda twój tekst, bardzo możliwe, że jest to powieść psychologiczna albo opowiadanie o tematyce psychologicznej.
O tym, jak odróżnić powieść od opowiadania i noweli, możesz przeczytać TUTAJ.
Trochę historii
Powieść psychologiczna w Polsce rozwinęła się na początku XX wieku. Każdy mógłby wymienić chociaż jedną, znaną pozycję z tego nurtu. Np. Cudzoziemka Marii Kuncewiczowej czy Granica Zofii Nałkowskiej. Odkrycia Freuda w dziedzinie psychoanalizy zainspirowały pisarzy na całym świecie do tego, by w swoich tekstach skupiać się na psychologicznych motywach działań bohaterów, poddawać analizie ich pochodzenie, wychowanie i niespełnione pragnienia.
Choć popularność teorii Freuda oczywiście przełożyła się na rozwój powieści psychologicznej, to początków tego gatunku myślę, że można się doszukiwać dużo wcześniej, chociażby w romantyzmie. I również dzisiaj, kiedy tezy stawiane przez Freuda poddawane są dyskusji, powieść psychologiczna dalej jest popularna (i bardzo dobrze!).
Emocje zawsze były tematem, który interesował i interesować będzie twórców. A skupienie się na emocjach i myślach to klucz, do odkrycia tego, czym jest powieść psychologiczna.
Powieść psychologiczna i jej cechy
- Najważniejsi są bohaterowie. Można powiedzieć, że fabuła podporządkowana jest bohaterom. Na pierwszym planie są ich emocje, uczucia, wybory.
- Uczuciom bohaterów towarzyszą liczne monologi wewnętrzne lub ich bardziej radykalna forma, tzw. strumień świadomości.
- Oniryczność. Powieść psychologiczna lubi estetykę snu i iluzji, która często pomaga podkreślić stan psychiczny bohatera.
- Obok subiektywnego świata, który czytelnicy widzą z perspektywy bohatera, może pojawić się świat realistyczny, obiektywny, który przedstawia narrator.
- Klasyczna powieść psychologiczna raczej korzysta z narracji trzecioosobowej, ale wydaje mi się, że podchodząc bardziej elastycznie i współcześnie do tematu, nie uważam tego za warunek. Pisałam też o rodzajach narracji (TUTAJ) i myślę, że lepiej powiedzieć, że powieść psychologiczna prawie zawsze wykorzystuje narrację personalną.
Uważam, że każde teksty piszemy po coś. Chcemy podzielić się jakąś refleksją, przekazać coś ważnego. Powieść psychologiczna najczęściej wyposażona jest w refleksje, które mają zmusić czytelnika do głębszych rozmyślań.
Przykładowy fragment prozy
Czuł się trochę tak, jakby śnił na jawie. Tyle że tym snem okazuje się być koszmar. Rzeczywistość wokół niego wydawała mu się wroga i niedostępna. Szedł przed siebie, czując, jak wypełnia go dziwne uczucie, które jeszcze nie było strachem, ale już na pewno nie zwykłym niepokojem. To zwyczajny las. Taki sam jak każdy inny. Tylko czemu drzewa rzucają tak głęboki cień? I czemu jego stopy zapadają się w miękkim podszyciu, tak jakby las chciał go wchłonąć? Myśli mu błądziły niespokojnie. Kiedy człowiek jest w stresie, jego uwaga jest zawężona. Tak jakby na oczy nałożony mi filtr, który wyłapuje nowe zagrożenia. Czy ta droga nie jest zbyt kręta? A jeśli się zgubi? W jego wędrówce było coś archetypowego. Już kiedyś szedł tą drogą. Był chłopcem, kiedy babcia, ta dobra, ciepła babcia pachnąca herbatą i landrynkami, puściła jego dłoń i drżącym głosem powiedziała, że dalej musi iść sam…
Podsumowanie
Oczywiście powyżej przedstawiony króciutki fragment to tylko próba zarysowania, jak mógłby być napisany tekst o tematyce psychologicznej. Częściej się mówi o powieści psychologicznej niż o innych podobnych formach epiki, dlatego ważne jest, żeby w takim tekście jak najszerzej przedstawić sytuację i stan emocjonalny bohatera. A to raczej domena dłuższych form.
Jeszcze ważna uwaga. Oczywiście, że tematyka uczuć, emocji, motywy egzystencjalne czy liczne monologi wewnętrzne mogą pojawić się również w romansie, powieści fantasy czy kryminale. Emocje bohaterów bardzo nami poruszają, niezależnie od tego, w jakich narracjach ich spotykamy. W artykule pokazana została charakterystyka wyznaczników gatunku, jakim jest powieść psychologiczna. W następnym tekście przedstawiony zostanie kryminał i sensacja.
POLECAMY UWADZE:
Ćwiczenia kreatywnego pisania. I Szekspir jakoś zaczynał
Oto zestaw sprawdzonych rad dla młodego pisarza, których autorkami są Alžběta Bublanová i Andrea Selzerová. Poradnik dotyczy wszystkich etapów pracy nad książką. Ćwiczenia kreatywnego pisania wskazują, jak z prezentowanej wiedzy korzystać w praktyce. Po więcej KLIKNIJ.
Im przeznaczone
W zajmującej opowieści Alžběta Bublanová (znana z powieści Kamienica) w niecodzienny sposób przygląda się codziennym problemom nas wszystkich i z humorem opowiada o poszukiwaniu siebie, stereotypach, marzeniach, rodzicach i ich dzieciach. Niezwykłe ciepło płynie z zakończenia książki. Musisz koniecznie przeczytać Im przeznaczone!
Nawet najmocniej kochając innych, pamiętaj, by kochać siebie
Kobiety często ograniczane do roli matek, obligowane są do otaczania rodziny opieką. Pozbywają się pragnień, zapominają o własnych pasjach i nie realizują marzeń. „Kamienica” to psychologiczne zgłębianie kobiecej duszy. Opowieść o starzeniu się i samotności, ale dająca czytelnikowi nadzieję, że wszystko jest w naszych rękach. Po więcej KLIKNIJ TUTAJ. Jeśli chcesz przejść od razu do naszego sklepu, KLIKNIJ.
[…] Pisząc ten artykuł wsparłam się tekstem Ewy Mrowczyk-Hearfield, Badania literatury kryminalnej – propozycja. W kolejnym artykule przedstawię cechy komedii i groteski, jednak już w poprzednim artykule możesz przeczytać o powieści psychologicznej. […]